خانه / مدیرییت عملیات / آموزش کامل و جامع پوکایوکه(تاریخچه، تعریف، هدف، دستورالعمل ها و چند مثال)
پوکا‌یوکه
پوکا‌یوکه

آموزش کامل و جامع پوکایوکه(تاریخچه، تعریف، هدف، دستورالعمل ها و چند مثال)

ریشه و تاریخچه پوکایوکه

از حدود دهه‌ی ۵۰ تا ۸۰ میلادی، سعی در کاهش عیوب و خطا در کار، باعث افزایش میزان رضایت‌مندی و بازده کار تا ۹۹ درصد شد. ۹۹ درصد مقدار بسیار خوبی است و نشان‌دهنده‌ی میزان پیشرفت بالای عملکرد و مثبت بودن رویکرد شرکت‌ها بود. اما وقتی این ۹۹ درصد یعنی فقط ۱درصد خطا را در صنایع حساسی مانند هواپیماسازی و هواپیمایی در نظر بگیریم یا ۱ درصد خطا در مثلا ترمز خودرو‌ها، یا … ، به میزان بالای آسیب دیدگان و ضررهای جبران ناپذیر ناشی از آن پی میبریم.

پس از آن بود که به دنبال رفع حتی همان ۱ درصد خطا برآمدند. پس از بررسی، به سیستم جدیدی به نام خطای صفر (Zero Defect)، منتهی شد. در این روش دیگر هیچ خطایی پذیرفتنی نیست. یکی از روش‌های مورد استفاده برای رسیدن به خطای صفر در سیستم، پوکا‌یوکه است. پوكايوكه توسط يک مهندس توليد ژاپنی به نام شی جی يو شينگو در دهه ۱۹۶۰ ابداع شد. او کسی است که باعث ایجاد تحولات عظیمی در بسط مفهوم کنترل کیفیت در ژاپن شد.

“پوكا ” در فارسی یعنی؛ (خطاهای غيرعمدی)
“يوكه” در فارسی یعنی؛ (پرهيز)

پوکایوکه چیست؟

پوکایوکه (Poka-Yoke) یا خطاناپذیرسازی(Mistake Proofing) یک تکنیک ساده است که عیوب و مشکلات را مشخص میکند و یا قبل از رخ دادن هرگونه نقص و عیبی از آن جلوگیری میکند. پوکایوکه با حذف کارهای تکراری و فعالیت هایی که وابسته به حافظه انسان است ازاتلاف و اشتباهاتی که منجر به تولید محصول معیوب می‌شود جلوگیری می‌نماید. پوکایوکه به‌عنوان ابزار بازرسی و کنترل کیفیت، نقش مهمی دررسیدن به عیوب صفر دارد.

پوکا‌یوکه ابزاری برای کنترل کیفی
پوکا‌یوکه و کنترل کیفی

هدف پوکایوکه

اساس پوکایوکه بر احترام به ذکاوت و هوش کارگران مبتنی است. پوکایوکه با حذف کارهای تکراری و فعالیتهایی که وابسته به حافظه و احتیاط هستند، وقت و فکر کارگران را آزاد میکند تا آنها بتوانند وقت خود را به انجام فعالیتهای ارزش آفرین اختصاص دهند.

در محیط پیچیده کاری، ممکن است بعضی از کارها اشتباه انجام شوند و هر روز این امکان وجود دارد که این اشتباهات به تولید محصول معیوب منجر شوند. عیوب، اتلاف محسوب میشوند و اگر شناسایی نشوند، انتظارات کیفی مشتری را به یاس تبدیل خواهند کرد. پوکا یوکه بر این اعتقاد استوار است که برای تبدیل شدن به رقیب جهانی نباید حتی تعداد کمی کالای معیوب تولید شود. روش های پوکا یوکه مفاهیم ساده ای هستند که برای تحقق همین هدف به کار می روند.

 چند مورد از دستورالعمل‌های پوکا‌یوکه جهت جلوگیری از اشتباهات غیرعمد

۱) استفاده از تیم‌های تخصصی که در موارد گوناگون پروسه‌ی تولید تجربه دارند.
۲) بررسی و شناسایی عوامل دخیل در عیوب اپراتوری، و بررسی نظرات مشتریان به منظور بهبود کیفیت.
۳) تکنیک‌های استفاده شده در روش پوکا‌یوکه، باید ارزان و کم‌هزینه، براساس یکی از حواس پنج‌گانه و در دسترس باشد.

۴) طبقه‌بندی مواردی که ایجاد میشود به ۴ گروه زیر:

  • عملیات یا کلا انجام می‌شود اما غلط و یا کلا انجام نمی‌شود.
  • عملیات انجام شده، اما کاملا مطابق با خواست ما نیست.
  • اطلاعاتی که برپایه آن‌ها تحلیل صورت گرفته دچار اشکال می‌باشد.
  •  کار پیچیدگی‌های خاصی دارد که داشتن عیوب اجتناب ناپذیر است.

۵) استفاده از تکنیک‌های زیر برای کاهش و یا حذف خطا در کار:

  • بررسی کامل با استفاده از قراردادن پین، فیکسچرکنترلی، حسگرهای نوری، میکروسوئیچ، چراغ‌های اخطار و فشارسنج.
  • طراحی مناسب برای افزایش ایمنی اپراتور و… مانند حالتی که قطعات به نحوی ساخته شوند که فقط از یک سو امکان مونتاژ آن‌ها وجود داشته باشد و از امکان اشتباه جلوگیری شود.
  • استفاده از روش‌های کاهش خطا مانند پوکا‌یوکه، باید جزیی از فرآیند تولید باشد و درصورت بروز خطا به اپراتور اطلاع داده شود.
پوکایوکه و استفاده از سنسور جهت پیشگیری از خطا
پوکایوکه و استفاده از سنسور

۶) راه‌های عملی استفاده از روش پوکا‌یوکه بصورت زیر است:

  • بازرسی باید بصورت کامل و مستقل باشد و ربطی به وقوع رخداد نداشته باشد.
  • قبل از انجام کار، امکان بازرسی دقیق فراهم باشد.
  • مکانیزمی که روش درست و دقیق انجام کار را برای اپراتور ایجاد کند به طوری که اگر به عنوان مثال قطعه نامناسب در فرایند قرار گرفت، با هشدار به اپراتور اطلاع داده شود.
  • استفاده از وسایل هشدار دهنده مانند حسگرها و سیستم‌های هوشمند الکترونیکی و مکانیکی جهت اعلام خطر به صورت‌های بوق، چراغ و … .
  • استفاده کردن از اشکال مختلف و رنگ‌های گوناگون جهت افزایش دقت اپراتور.

۷) کارایی سیستم پوکا‌یوکه، باید در یک بازه‌ی مشخص مورد بررسی قرار گیرد. مثلا در بازه‌های یک ماهه یا سه ماهه، باید مورد ارزیابی قرار گیرد.

چنذ مثال از کاربرد پوکایوکه

فرآیند: توزین جعبه محصولات تمام‌شده
مشکل: از قلم افتادن توزین
راه‌حل: با نصب سوئیچ روی ترازو، فقط جعبه هایی که وزن شده و وزن آنها درست باشد مجوز حمل به مرحله بعدی رادارند

فرآیند: دوختن دکمه بر روی سرآستین ژاکت
مشکل: نامناسب بودن فاصله دکمه
راه‌حل: استفاده از جیگ به‌منظور تضمین درستی موقعیت  جیگ روی چرخ‌خیاطی منجر به دوخت بر روی یک خط مرتب و بافاصله یکسان می‌شود.

فرآیند: بستن مهره‌ها
مشکل: ناکافی بودن فشار گشتاور در اثر افت فشار هوا
راه‌حل: استفاده از سنسور فشار هوا و درصورتی‌که فشار هوا از نقطه بحرانی کمتر شود یک چراغ چشمک زده یا زنگ به صدا درمی‌آید

فرآیند:توقف اتومبیل قبل از تصادف پشت چراغ قرمز

مشکل:سرعت بالا و حواس پرتی و ترمز گرفتن سریع پشت چراغ قرمز

راه‌حل:استفاده از سنسور لیزر، درصورتی که فاصله خودرو از خودروی جلویی از ۵ متر کمتر شد هشدار بدهد.

پوکایوکه در صنعت خودرو
پوکایوکه در صنعت خودرو

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *